Cách đây một khoảng thời gian, mình có dịp tiếp xúc với một bạn trẻ đang chập chững bước vào nghề viết. Hình ảnh thường thấy là cách bạn vò đầu bứt tai trước máy tính với những bản thảo còn dang dở, mới viết được cái tiêu đề.
Bản thân mình là một người đã đi được 6-7 năm trên con đường Marketer, với xuất phát điểm là công việc viết content, mình nghĩ bản thân có thể đúc rút ra một chút kinh nghiệm trong nghề, để các bạn newbie đỡ bỡ ngỡ.
Nghịch lý của nghề viết: Nói chuyện thì hay, đặt bút lại “tịt”?
Nghề viết, trên thế giới và cả Việt Nam nói chung thì đều là công việc không khó cũng không dễ, không hề đáng yêu nhưng cũng không nhàm chán.
- Nói không khó ấy là vì nghề nghiệp thể hiện trên mặt chữ: Viết. “Viết xuống một nội dung nhất định để truyền tải thông tin. “
- Nói không dễ ấy là vì người viết content luôn phải tự hỏi: viết cái gì? viết như thế nào? và viết bao nhiêu thì đủ?
Mình có một chút quan sát và nhận thấy rằng khi các bạn nói chuyện, khi các bạn tranh luận thì ý cảnh tuôn trào, văn hay chữ tốt, nhả ngọc phun châu gần như là bản năng hay hơi thở. Ấy thế nhưng khi ngồi trước máy tính hay mở lên file word thì lại lúng túng như gà mắc tóc, như đương ngậm hột thị. Ắt hẳn trong đầu các bạn lúc ấy sẽ là một mớ hỗn độn thông tin và không biết bắt đầu từ đâu cả.
Nguyên nhân của chuyện này rất đơn giản: Các bạn không biết mình cần phải “Viết cái gì và viết như thế nào”.
Quay trở lại với tình huống nói chuyện, khi đó tất cả chúng ta đều đang nương theo một câu chuyện chính, nương theo luồng thông tin của đối phương mà đưa ra câu trả lời. Não bộ của chúng ta được lập trình để phản ứng lại với các thông tin tiến tới từ bên ngoài và đưa ra phản ứng ngay tắp lự. Đó là một cuộc trao đổi hai chiều đầy ắp thông tin và mang tính định hướng.
Tuy nhiên, khi các bạn viết, các bạn buộc phải thụ động tiếp nhận thông tin, phân tích trong não bộ của mình và truyền tải xuống mặt giấy bằng con chữ. Một cuộc đối thoại với chính bản thân.
Khó khăn chính thức xuất hiện từ thời điểm này. Các bạn sẽ phải lựa chọn.
Mục tiêu quan trọng của Newbie: Viết đúng trước khi viết hay
Với kinh nghiệm của bản thân, cùng với việc tiếp xúc với nhiều bạn newbie, mình nhận thấy đa số các bạn sẽ mắc phải một sai lầm kinh điển. Bị ám ảnh và quá tập trung vào việc “Viết sao cho Hay” trong khi mục tiêu quan trọng nhất của newbie sẽ là “Viết sao cho Đúng”.
Đúng trước, rồi mới đến Hay.
Bất kể bạn là content tại Agency hay Branding.
Vì sao viết Đúng lại quan trọng đến nhưng vậy? Vì nhiệm cụ cốt lõi của việc viết là truyền đạt thông tin. Và thông tin thì phải đúng. Hãy tưởng tượng: bạn là một anh mõ làng ngày xưa, thường phải đi khắp làng để truyền đạt các thông tin – như vậy thông tin sẽ phải truyền đúng, rõ ràng và dễ hiểu, để dân làng có thể hiểu được.
Giá trị của thông tin là thứ duy nhất giữ chân người đọc. Một bài viết được đánh giá hay hay dở sẽ phụ thuộc vào giá trị mà bài viết đó cung cấp cho độc giả. Tất nhiên bên cạnh đó vẫn còn các yếu tố khác như: đối tượng độc giả, cách dùng từ, phong cách văn chương… Nhưng giá trị của thông tin vẫn là cốt yếu nhất.
3 Câu hỏi cốt lõi của nghề viết: Ai – Cái gì – Như thế nào?
Để không còn phải “vò đầu bứt tai” mỗi khi viết bài, các bạn Newbie nên tự trả lời 3 câu hỏi cốt lõi sau:
- Viết cho ai? Ai sẽ là người đọc bài của mình, họ cần gì ở bài viết của mình, hay nói một cách dễ hiểu hơn – bài viết của mình giúp cho người đọc giải quyết vấn đề gì?
- Một người đàn ông muốn treo tranh trên tường, anh ta có một cây đinh và cần đóng nó lên tường. Anh ta đến cửa hàng để mua một cái búa. Vậy cái búa giải quyết bài toán đục lỗ treo tranh của anh ta.
- Viết cái gì? Hãy viết ra các thông tin có giá trị với người dùng. “Người bán hàng trình diễn khả năng đóng đinh của cây búa”. Người viết cũng vậy.
- Có một tips nhỏ mà mình vẫn hay áp dụng: Đừng để đến khi cần viết mới bắt đầu nghĩ xem mình viết cái gì. Dựa trên vấn đề mà bạn đang nghiên cứu hoặc sản phẩm đang phụ trách, mỗi khi có một ý tưởng lóe lên trong đầu, hãy ghi chép lại thành một danh sách.
- Người viết nội dung chuyên nghiệp, sẽ không đánh giá bản thân bằng số lượng bài viết mỗi ngày, mà bằng giá trị của bài viết đem lại. Bạn đang khát, ngoài kia có một chai đầy nước và mười cái vỏ chai rỗng, bên nào sẽ có giá trị hơn?
- Viết như thế nào? Một khi các bạn đã biết mình cần phải viết cái gì cho ai đọc, thì mọi chuyện đã đơn giản hơn. Đặt bút xuống và viết.
- Đến thời điểm hiện tại. mình vẫn luôn duy trì thói quen viết “Cây sơ đồ (Outline tree)”. Một quyển sổ nháp, đôi khi chỉ là một mảnh giấy nhỏ. Khi bắt đầu viết về một chủ đề, mình sẽ vạch ra các ý nhỏ và thứ tự trình bày các ý đó, tạo thành một cây sơ đồ.
- Phương pháp này giúp cho mình giữ được sự mạch lạc trong suy nghĩ. Đồng thời cũng giúp anh có thể tập trung vào một ý chính trong một thời điểm. Từ đó mà mình biết được nên viết cái gì trước hay cái gì sau. Đây cũng là một mánh nhỏ để các bạn thực hiện bố cục bài viết, phân ra lớp lang trước sau, một yếu tố để giữ chân người đọc.
Vũ khi bí mật: Vốn từ và thú vui đọc sách.
Một yếu tố cuối mà đa số các bạn newbie ít để ý. Đó chính là từ vựng. Ngôn ngữ Việt Nam giàu đẹp. Khéo léo vận dụng hoàn toàn có thể tạo nên một con suối ngôn từ, một dòng chảy văn âm đẹp như một khúc nhạc réo rắt.
Thật vui là yếu tố này hoàn toàn có thể bổ khuyết, học tập thông qua việc đọc sách. Có lẽ đọc đến đây các bạn sẽ tự hỏi rằng: “Bài viết này để bán sách gì?”.
Không có nha, mình chỉ đang chia sẻ lại với tư cách là một người đã và vẫn đang vật vã với con chữ.
- Hãy đọc sách mà các bạn MUỐN ĐỌC. Đừng cố ép mình phải đọc những thứ mà mình không hứng thú.
- Không nhất thiết phải đọc các sách về công thức viết content. Trên các blog có nhiều lắm. Đọc các loại sách mà mỗi khi mở ra các bạn lại cười tủm tỉm, sẵn sàng vùi đầu vào đó. Đọc và ngấm vào cách dùng từ, cách hội thoại, chú ý các ngữ cảnh.
- Học hỏi từ cảm xúc thật: Đến đoạn nào cần cười cứ cười, đoạn nào cần khóc cứ khóc. Khóc cười xong xuôi thì note lại để học hỏi.
Anh em cầm bút nước mình, chung quy là vất vả. Một chút chia sẻ hiện tại chủ yếu để các bạn newbie đỡ bỡ ngỡ như mình những ngày đầu.
Đừng do dự quá nhiều khi viết. Cứ viết đi. Đúng trước rồi đến hay, và dần nâng tiêu chuẩn viết của mình lên. Đến một ngày khi các bạn đọc lại bài viết cũ, và cảm thấy mình có thể viết tốt hơn. Ấy là lúc level các bạn đã tăng lên rồi.
by “Gã Marketing sợ vợ – Chuyện. Stories”
